400 jaar Lutherse Kerk Leiden

Ons kerkgebouw bestaat dit jaar 400 jaar. Deze historische gebeurtenis willen wij graag vieren. Dat doen wij met een feestelijke eredienst op zondag 22 april, aanvang 15.00 uur. De dienst is in de middag zodat ook gasten uit andere kerken kunnen komen. Na de dienst heffen wij het glas op dit jubileum. Hieronder in het kort de geschiedenis van ons mooie kerkgebouw.

Lutherse Kerk Leiden 1618 – 2018

Toen de predikant Gesuinus Mulhemius in 1617 langs Duitse steden trok om geld voor de bouw van een nieuwe kerk op te halen, kon hij zich niet realiseren hoe deze zich 400 jaar lang zou ontwikkelen. De eerste jaren waren zeker niet makkelijk voor de Lutherse kerk in Leiden. Door de contra-remonstranten (orthodoxe Calvinisten) was het onduidelijk of er überhaupt wel een kerk gebouwd mocht worden, maar door Amsterdamse steun ging dat toch door. Achter een huizenrij en een hardstenen poort aan de Hooglandsekerkgracht, verrees een schuilkerk.

Het zijn de tijden waarin Leiden met haar nieuwe universiteit en de groeiende lakenproductie onder enorme internationale belangstelling stond. Veel studenten uit Duitse en Scandinavische gebieden sloten zich bij de kerk aan, en kregen ook bestuurlijke functies. Nieuwe Lutherse studenten, en monarchen die tijdelijk in de stad waren, werden door diakenen opgezocht voor een geldbedrag. Hierdoor kon de kerk letterlijk groeien, in 1640 en 1660. De bekende schilders Joris van Schooten en Barent Fabritius versierden de galerijen en in 1672 kwam er een orgel. Iedere zondag waren er twee diensten, en ook doordeweeks werd de kerk achter de huizen gebruikt. Af en toe werd er ook een (voormalige) slaaf uit bijvoorbeeld Java, Ghana of Suriname gedoopt, waardoor ze definitief vrij waren, maar ook afstand namen van hun oorspronkelijke geloof.

In 1719 richtten diakenen in een huis achter de kerk, aan de Middelweg, een Weeshuis op. Langzaam werd in de achttiende eeuw duidelijk dat de Leidse glorietijd voorbij was, en de studenten kwamen dan ook niet meer massaal naar de kerk. Toch bleven de banken vol zitten en wist de kerk rond te komen, waardoor ze zelfs een nieuw orgel kon betalen.

In de negentiende eeuw wordt er vaak verbouwd aan de kerk. De huizen ervoor werden gesloopt, want door de godsdienstvrijheid mochten de Lutheranen zich wel aan de buitenwereld laten zien. Bij de verbouwingen werden veel oude elementen verwijderd, en kreeg de kerk zijn huidige vorm. De jaren voor de Tweede Wereldoorlog werd het bouwvallige torentje afgebroken, werd het Weeshuis gesloten en kwamen er ‘moderne’ glas-in-lood ramen. Het waren de laatste grote veranderingen. Na de Oorlog werd er nog wel een paar keer verbouwd, maar door de individualisering en de secularisatie nam het aantal kerkgangers af. Er werd afstand gedaan van de tweede zondagsdienst en uiteindelijk sluit de kerk haar deuren, precies 400 jaar na de opening.

Sjoerd Ramackers