Boekdrukkunst en omkering van het wereldbeeld

Luthers 95 stellingen en zijn geschriften verbreidden zich heel snel over Duitsland. Voor de eerste keer werd voor de verspreiding van reformatorische of revolutionaire gedachten, die de gehele samenleving raakten, de boekdrukkunst gebruikt.

Daarvoor vond de boekdruktechniek alleen toepassing voor universitaire doeleinden, bijvoorbeeld voor het drukken van geschriften en stellingen voor disputen. Als zodanig waren ook de 95 stellingen van Luther in feite geschreven.
De nieuwe manier van boeken drukken werd al omstreeks 1450 door Johannes Gensfleisch de Jonge, ook wel Gutenberg genoemd, ontwikkeld. Gutenberg vond echter niet, zoals vaak ten onrechte aangenomen wordt, de boekdruktechniek zelf uit, maar hij ontwikkelde een nieuwe manier van drukken.

Met de nieuwe wijze van drukken was het mogelijk door middel van veel aparte metalen letters (kleine aparte metalen lettertjes, die in regels aan elkaar gezet konden worden) snel en tegen een betaalbare prijs geschriften te drukken.

De kleine drukletters, die spoedig daarna in serie gegoten werden, konden steeds weer opnieuw voor een zetsel gebruikt worden.

Volksvroomheid en Eindtijdsgevoel

Bepaald door de omwentelingen en veranderingen, die werden losgemaakt door de uitvindingen en ontdekkingen, is de tijd waarin Luther leefde getekend door onrust en angst voor het leven bij het eenvoudige volk. Deze tijd vormt de overgangstijd van de Middeleeuwen naar de Nieuwe Tijd. Zo krijgen broederschappen en door het land trekkende boetepredikers, die het einde van de wereld verkondigen, een geweldige toeloop onder het volk (b.v. Dominee Michael Stifel). Ook een versterkte relekwieëncultus en een toenemend aantal bedevaarten zijn kenmerkend voor deze tijd. Ondertussen staat de maatschappij voor grote problemen. De sterke bevolkingstoename in de 15e eeuw, als ook de ‘vlucht’ van veel mensen van het platteland naar de steden zorgt voor een schaarste aan voedingsmiddelen en arbeidsplaatsen. Dreigingen door oorlogen en zich herhalende pestepidemieën zorgen voor nog meer angst en onrust. Luther wordt in een tijd geboren, die door diep ingrijpende veranderingen en grote spanningen gekenmerkt wordt.

Het oude wereldbeeld rond 1450 (geocentrisch wereldbeeld)

  • de aarde is een schijf
  • raderen drijven de zon, sterren en maan aan
  • de aarde is het middelpunt van alle sterren
  • de aarde is door een klok omgeven

Het wereldbeeld van Copernicus (heliocentrisch wereldbeeld)

  • de aarde is een bol
  • de aarde is niet door een klok omgeven en ook niet het middelpunt van het heelal
  • de zon is een vaste ster en het leven gevend middelpunt
  • sterren, maan en planeten draaien in verschillende banen rond de zon.