De rijksdag te Worms (1521)

luther-wormsLuther, die als het ware al door de kerkelijke ban tot ketter verklaard is, wordt door de keizer onder druk van enige vorsten, die probeerden Luther voor hun doeleinden te gebruiken, naar Worms uitgenodigd. Daar moet Luther zoals de kerk en ook de keizer het willen zijn leer herroepen. De vorsten, die Luther steunen, hopen door de op handen zijnde gebeurtenissen, de politieke macht van Rome in Duitsland te verminderen.
Ook eist de machtige keurvorst Frederik de Wijze van Saksen, landsvorst van Luther, dat Luther niet zonder verhoor in de ban gedaan en gearresteerd wordt.

De reis naar Worms

Luther begeeft zich op 2 april 1521 naar Worms. Echter reeds de heenreis naar de rijksdag wordt niet de boetegang, waar de kerk op hoopte. De reis naar Worms lijkt eerder een triomftocht, in alle plaatsen wordt Luther met grote geestdrift ontvangen.
Hij preekt in Erfurt, Gotha en Eisenach. En ook in Worms, waar hij op 16 april 1521 aankomt, wordt hij door het volk met gejuich ontvangen.

Luthers optreden op de rijksdag te Worms

Luther-in-WormsHet optreden van Luther op de rijksdag wordt als zakelijk, verstandig en bezonnen beschreven. Hij moet tweemaal voor de keizer verschijnen, iedere keer wordt hem duidelijk voorgelegd, om zijn leer terug te nemen, maar Luther ziet geen bewijs tegen zijn stellingen en opvattingen, die hem bewegen kunnen, om zijn stellingen te herroepen:”Wanneer ik niet door getuigenissen uit de Schrift en heldere bewijzen overtuigd wordt; want noch tegen de paus, noch tegen de Concilies alleen geloof ik, omdat het vast staat, dat zij meermalen gedwaald en zich zelf tegengesproken hebben, daarom ben ik door de plaatsen van de Heilige Schrift, in mijn geweten overwonnen en gevangen in het Woord van God. Daarom kan en wil ik niets herroepen, omdat tegen het geweten in iets te doen nog veilig noch heilzaam is. God helpe mij, amen!”

De beroemde woorden “Hier sta ik en ik kan niet anders!” stammen niet van Luther. Het werd er waarschijnlijk bij verteld om de geschiedenis boeiender te maken en haar als groot “voorpaginanieuws” voor te stellen.

Ik ben er door!

Nadat hij de zaal waar de onderhandelingen plaatsvonden verlaten had, roept hij opgelucht “Ik ben er door.” En hij is er ook door: Luther wordt in vrijheid gesteld en niet gearresteerd, omdat hem in de brief waarin hem bescherming was beloofd voor 21 dagen een vrijgeleide was verzekerd. Hij begeeft zich op 25 april 1521 op de terugreis.

Wanneer hij en de vorsten die hem steunden Worms verlaten hebben, spreekt de keizer over Luther de rijksban uit (Het Edict van Worms): hij is nu vogelvrij.
Op de terugreis laat keurvorst Frederik de Wijze Luther op 4 mei 1521 “ontvoeren” (Luther heeft dat van tevoren geweten). Dit gebeurt aan de ene kant om Luthers veiligheid te garanderen, aan de andere kant om hem voor korte tijd uit beeld te laten verdwijnen – zelfs het gerucht van Luthers dood is in omloop. Ook dient deze aktie er voor de keurvorst vooral toe, zich zelf niet in gevaar te brengen, omdat de vorst zelfs iemand die in de ban gedaan was en een ketter was bescherming verleende.

Luther wordt op de afgelegen Wartburg gebracht en de beweging van de Reformatie heeft tijd om voet aan de grond te krijgen.