Luthers rol bij de godsdienstgesprekken

Erasmus geschilderd door Holbein

Erasmus geschilderd door Holbein

Luthers gematigde lijn, zijn houding tegenover de opstandige boeren en zijn compromissen met de landsvorsten werden hem niet zelden van veel kanten verweten. Aan de andere kant stond Luther ook steeds onder druk om de Reformatie op het politieke en theologische vlak te verdedigen tegenover Rooms-katholieke zijde. Dit zich bewegen over het scherp van de snede wilden vele van zijn voormalige aanhangers niet meedragen.

Reeds van 1524-26 maakt een strijd van Luther met de beroemde Nederlandse Humanist Erasmus van Rotterdam het de beweging van de Reformatie moeilijk en leidt deze tot een scheiding met de Humanisten, die tot dan toe de gedachten van Luther begroet hadden. Meningsverschillen tussen Luther en Karlstadt en tussen Luther en de Zwitserse Hervormer Zwingli over de betekenis van het Avondmaal leidden in het jaar 1529 tot het Godsdienstgesprek van Marburg, waarbij echter slechts een gedeeltelijke overeenstemming bereikt werd. Luther en Melanchthon keerden zich in scherpe bewoordingen tegen de Doperse beweging; toen echter het Doperse Rijk van Munster 1534/35 overwonnen werd, veroordeelden ze ook de behandeling van de overwonnenen. In 1537 komt het tot een strijd met Luthers medestrijder Johannus Agricola, deze verlaat daarop in 1540 Wittenberg.